सामग्री पर जाएँ

भारत के ज़िले

मुक्त ज्ञानकोश विकिपीडिया से
एक जिले के भाग। जिले फिर कई तालुकों में बंटे हैं

ज़िला भारतीय राज्य या केन्द्र शासित प्रदेश का प्रशासनिक हिस्सा होता है। जिले फिर उप-भागों में या सीधे तालुकों में बंटे होते हैं।

जिले के अधिकारियों की गिनती में निम्न आते हैं:

इनमें से प्रत्येक अधिकारी के अधीन राज्य सरकार की उपयुक्त शाखाओं के अधिकारी होते हैं।

अधिकतर जिलों का एक ज़िला मुख्यालय होता है, जिसका नाम प्रायः जिले के नाम पर ही हिता है।

अवलोकन

भारत के राज्य, सारणू के अनुसार क्रमबद्ध
राज्य
# राज्य ज़िले
1आंध्र प्रदेश13
2अरुणाचल प्रदेश20
3आसाम35
4बिहार38
5छत्तीसगढ़33
6गोआ2
7गुजरात33
8हरियाणा22
9हिमाचल प्रदेश12
10झारखण्ड22
11कर्नाटक30
12केरल14
13मध्य प्रदेश51
14महाराष्ट्र36
15मणिपुर9
16मेघालय11
17मिजोरम8
18नागालैण्ड11
19उडी़सा30
20पंजाब22
21राजस्थान33
22सिक्किम4
23तमिल नाडू32
24तेलंगाना31
25त्रिपुरा8
26उत्तराखंड13
27उत्तर प्रदेश75
28पश्चिम बंगाल20
केन्द्र-शासित प्रदेश
# क्षेत्र ज़िले
Aअंडमान और निकोबार द्वीप समूह3
Bचण्डीगढ़1
Cदादरा और नगर हवेली एवं दमन और दीव1 + 1 (या 2)
Dजम्मू एवं कश्मीर22
Eलक्षद्वीप1
Fपॉण्डीचेरी4
Gदिल्ली13
Hलद्दाख़2

नामकरण

अधिकांश जिलों के नाम उनके मुख्यालयों के नामों पर रखे हैं। कुछ के दो नाम भी हैं, एक पारंपरिक नाम और दूसरा मुख्यालय का नाम। क्योंकि अधिकांश जिलों के नाम उसके मुख्यालय शहर के नाम पर हैं, तो जिस स्थान पर जिला होता है उस स्थान के नाम के आगे ज़िला शब्द लगाया जाता है, जिससे कि वह उस नाम के शहर से पृथक हो सके।

शहर जिले

नोट, चंडीगढ़ दो राज्यों और एक केन्द्र शासित प्रदेश की राजधानी है

अण्डमान और निकोबार

कोड[1] ज़िला मुख्यालय जनसंख्या (2011) वर्गक्षेत्र (km²) जनसंख्या घनत्व (/km²)
NIनिकोबारकार निकोबार36,8191,84120
NAउत्तर और मध्य अण्डमानमायाबन्दर105,5393,22732
SAदक्षिण अण्डमानपोर्ट ब्लेयर237,5863,18180

आंध्र प्रदेश

कोड[1] ज़िला[2] मुख्यालय जनसंख्या (2011) क्षेत्र (km²) जनसंख्या घनत्व (/km²)[2] आधिकारिक वेबसाइट
ANअनन्तपुरअनन्तपुर4,083,31519,130213https://web.archive.org/web/20161010211417/http://www.anantapuramu.ap.gov.in/
CHचित्तूरचित्तूर4,170,46815,152275https://web.archive.org/web/20090221092550/http://chittoor.ap.gov.in/
EGपूर्व गोदावरीकाकीनाडा5,151,54910,807477https://web.archive.org/web/20161012132803/http://eastgodavari.nic.in/
GUगुंटूरगुंटूर4,889,23011,391429https://web.archive.org/web/20111015044446/http://guntur.nic.in/
CUकडपा जिलाकडपा2,884,52415,359188https://web.archive.org/web/20180619003548/http://kadapa.ap.nic.in/
KRकृष्णामचिलीपटनम4,529,0098,727519https://web.archive.org/web/20140612095625/http://krishna.nic.in/
KUकर्नूलकर्नूल4,046,60117,658229https://web.archive.org/web/20161015173515/http://www.kurnool.ap.gov.in/
PRप्रकासमओंगोल3,392,76417,626192https://web.archive.org/web/20161006025525/http://www.prakasam.ap.gov.in/
NEनेल्लोर ज़िलानेल्लोर2,966,08213,076227https://web.archive.org/web/20120527220707/http://nellore.ap.nic.in/
SRश्रीकाकुलमश्रीकाकुलम2,699,4715,837462https://web.archive.org/web/20161013031252/http://srikakulam.ap.nic.in/
VSविशाखापट्नमविशाखापट्नम4,288,11311,161384https://web.archive.org/web/20190707141557/http://visakhapatnam.nic.in/
VZविजयनगरमविजयनगरम2,342,8686,539358https://web.archive.org/web/20161017100523/http://www.vizianagaram.nic.in/
WGपश्चिम गोदावरीएलूरु3,934,7827,742508https://web.archive.org/web/20161010170520/http://www.westgodavari.org/

अरुणाचल प्रदेश

Code[1] ज़िला Headquarters Population (2011) Area (km²) Density (/km²) Official website
AJअंजॉहवाइ21,0896,1903https://web.archive.org/web/20061114233621/http://lohit.nic.in/anjaw.htm
CHचांगलांगचांगलांग147,9514,66232https://web.archive.org/web/20110927144337/http://changlang.nic.in/
UDDibang ValleyAnini7,9489,1291http://dibang.nic.in/[मृत कड़ियाँ]
EKपूर्व कमेंगSeppa78,4134,13419https://web.archive.org/web/20151121145745/http://eastkameng.nic.in/
ESपूर्व सियांगPasighat99,0193,60327https://web.archive.org/web/20160425151419/http://eastsiang.nic.in/
क्रा दादीJamin
KKकुरुंग कुमेकोलोरिआंग89,7176,04015https://web.archive.org/web/20110824214625/http://kurungkumey.nic.in/
ELलोहिततेज़ू145,5382,40228https://web.archive.org/web/20110928194536/http://lohit.nic.in/
LDलोंगडिंगलोंगडिंग
DVनिचली दिबांग घाटीअनिनी53,9863,90014https://web.archive.org/web/20161002182406/http://roing.nic.in/
LBनिचली SubansiriZiro82,8393,50824https://web.archive.org/web/20161024155056/http://lowersubansiri.nic.in/
NamsaiNamsai
PAPapum PareYupia176,3852,87551https://web.archive.org/web/20021129165027/http://papumpare.nic.in/
SiangPangin
TAतवांगतवांग Town49,9502,08523https://web.archive.org/web/20161013062839/http://tawang.nic.in/
TIतिरापKhonsa111,9972,36247https://web.archive.org/web/20160925030429/http://tirap.nic.in/
USऊपरी सियांगयिंगकीओंग35,2896,1885https://web.archive.org/web/20110928194451/http://uppersiang.nic.in/
UBऊपरी सुबनसिरीDaporijo83,2057,03212https://web.archive.org/web/20160110125212/http://uppersubansiri.nic.in/
WKपश्चिम कमेंगBomdila87,0137,42212https://web.archive.org/web/20161002111734/http://westkameng.nic.in/
WSपश्चिम सियांगअलोंग112,2728,32523https://web.archive.org/web/20110928194505/http://westsiang.nic.in/

बिहार

Code[1] ज़िला Headquarters Population (2011)[2] Area (km²) Density (/km²)[2] Official website
ARअररियाAraria2,806,2002,829992https://web.archive.org/web/20111007100206/http://araria.bih.nic.in/
ARArwalArwal700,8436381,098https://web.archive.org/web/20110906101054/http://arwal.bih.nic.in/
AUऔरंगाबादऔरंगाबाद2,511,2433,303760https://web.archive.org/web/20110716064254/http://aurangabad.bih.nic.in/
BABankaBanka2,029,3393,018672https://web.archive.org/web/20070509112427/http://banka.bih.nic.in/
BEबेगूसरायबेगूसराय2,954,3671,9171,540https://web.archive.org/web/20100209183946/http://begusarai.bih.nic.in/
BGभागलपुरभागलपुर3,032,2262,5691,180https://web.archive.org/web/20111006202238/http://bhagalpur.bih.nic.in/
BJभोजपुरArrah2,720,1552,4731,136https://web.archive.org/web/20110716064754/http://bhojpur.bih.nic.in/
BUबक्सरबक्सर1,707,6431,6241,003https://web.archive.org/web/20111007100158/http://buxar.bih.nic.in/
DADarbhangaDarbhanga3,921,9712,2781,721https://web.archive.org/web/20060408211022/http://darbhanga.bih.nic.in/
ECपूर्व चम्पारणमोतिहारी5,082,8683,9691,281https://web.archive.org/web/20051220101228/http://eastchamparan.bih.nic.in/
GAगयागया4,379,3834,978880https://web.archive.org/web/20090131083132/http://gaya.bih.nic.in/
GOगोपालगंजगोपालगंज2,558,0372,0331,258https://web.archive.org/web/20110721163605/http://gopalganj.bih.nic.in/
JAJamuiJamui1,756,0783,099567https://web.archive.org/web/20110818201023/http://jamui.bih.nic.in/
JEJehanabadJehanabad1,124,1761,5691,206https://web.archive.org/web/20160103092246/http://jehanabad.bih.nic.in/
KMKaimurBhabua1,626,9003,363488https://web.archive.org/web/20060715031658/http://kaimur.bih.nic.in/
KTKatiharKatihar3,068,1493,0561,004https://web.archive.org/web/20080330232718/http://katihar.bih.nic.in/
KHखगरियाखगरिया1,657,5991,4861,115https://web.archive.org/web/20110715142726/http://khagaria.bih.nic.in/
KIकिशनगंजकिशनगंज1,690,9481,884898https://web.archive.org/web/20061004152137/http://kishanganj.bih.nic.in/
LALakhisaraiLakhisarai1,000,7171,229815https://web.archive.org/web/20110829145946/http://lakhisarai.bih.nic.in/
MPMadhepuraMadhepura1,994,6181,7871,116https://web.archive.org/web/20110902135504/http://madhepura.bih.nic.in/
MBMadhubaniMadhubani4,476,0443,5011,279https://web.archive.org/web/20110730094920/http://madhubani.bih.nic.in/
MGMungerMunger1,359,0541,419958https://web.archive.org/web/20151219044930/http://www.munger.bih.nic.in/
MZमुज़फ्फरपुरमुज़फ्फरपुर4,778,6103,1731,506https://web.archive.org/web/20110930135704/http://muzaffarpur.bih.nic.in/
NLनालंदाबिहार शरीफ2,872,5232,3541,220https://web.archive.org/web/20090410054119/http://nalanda.bih.nic.in/
NWNawadaNawada2,216,6532,492889https://web.archive.org/web/20111007100203/http://nawada.bih.nic.in/
PAपटनापटना5,772,8043,2021,803https://web.archive.org/web/20110228012237/http://patna.bih.nic.in/
PUपूर्णियापूर्णिया3,273,1273,2281,014https://web.archive.org/web/20181015205130/http://www.purnea.bih.nic.in/
ROरोहतासSasaram2,962,5933,850763https://web.archive.org/web/20151222005314/http://rohtas.bih.nic.in/
SHSaharsaSaharsa1,897,1021,7021,125https://web.archive.org/web/20180407192448/http://www.saharsa.bih.nic.in/
SMसमस्तीपुरसमस्तीपुर4,254,7822,9051,465https://web.archive.org/web/20110721163321/http://samastipur.bih.nic.in/
SRSaranछपरा3,943,0982,6411,493https://web.archive.org/web/20130806081645/http://saran.bih.nic.in/
SPशेखपुराशेखपुरा634,927689922https://web.archive.org/web/20180430151422/http://sheikhpura.bih.nic.in/
SOSheoharSheohar656,9164431,882https://web.archive.org/web/20181022182447/http://www.sheohar.bih.nic.in/
STSitamarhiSitamarhi3,419,6222,1991,491https://web.archive.org/web/20180720032153/http://sitamarhi.bih.nic.in/
SWSiwanSiwan3,318,1762,2191,495https://web.archive.org/web/20090422205605/http://siwan.bih.nic.in/
SUSupaulSupaul2,228,3972,410919https://web.archive.org/web/20180331031602/http://supaul.bih.nic.in/
VAवैशालीहाजीपुर3,495,0212,0361,717https://web.archive.org/web/20180914080147/http://www.vaishali.bih.nic.in/
WCपश्चिम ChamparanBettiah3,935,0425,229753https://web.archive.org/web/20150418085740/http://westchamparan.bih.nic.in/

चंडीगढ़

कोडज़िलामुख्यालयजनसंख्या
(2011 जनगणना)
क्षेत्र (km2)जन घनत्व
(प्रति किमी2)

छत्तीसगढ

कोडज़िलामुख्यालयजनसंख्या
(2011 जनगणना)
क्षेत्र (km2)जन घनत्व
(प्रति किमी2)

गुजरात

कोडज़िलामुख्यालयजनसंख्या
(2011 जनगणना)
क्षेत्र (km2)जन घनत्व
(प्रति किमी2)

पंजाब

कोडज़िलामुख्यालयजनसंख्या
(2011 जनगणना)
क्षेत्र (km2)जन घनत्व
(प्रति किमी2)

पश्चिम बंगाल

कोडज़िलामुख्यालयजनसंख्या
(2011 जनगणना)
क्षेत्र (km2)जन घनत्व
(प्रति किमी2)

महाराष्ट्र

कोडज़िलामुख्यालयजनसंख्या
(2011 जनगणना)
क्षेत्र (km2)जन घनत्व
(प्रति किमी2)

केरल

Code[3] ज़िला मुख्यालय जनसंख्या (2011)[4] क्षेत्र (km²) Density (/km²)[4] आधिकारिक वेबसाइट
AL आलप्पुष़ा आलप्पुष़ा 2,121,943 1,414 1,501 https://web.archive.org/web/20180525195417/http://alappuzha.nic.in/
ER एरणाकुलम जिला काक्कनाड (कोच्चि) 3,279,860 2,951 1,069 https://web.archive.org/web/20081014124025/http://ernakulam.nic.in/
ID इडुक्कि ज़िला पैनावु 1,107,453 4,479 254 https://web.archive.org/web/20180307071501/http://idukki.nic.in/
KN कण्णूर् कण्णूर 2,525,637 2,966 852 https://web.archive.org/web/20090427072410/http://kannur.nic.in/
KS कासरकोड जिला कासरकोड 1,302,600 1,992 654 https://web.archive.org/web/20180317093058/http://kasargod.nic.in/
KL कोल्लम जिला कोल्लम 2,629,703 2,498 1,056 https://web.archive.org/web/20131217211600/http://kollam.nic.in/
KT कोट्टयम जिला कोट्टयम 1,979,384 2,203 896 https://web.archive.org/web/20150206053402/http://kottayam.nic.in/
KZ कोझिकोड ज़िला कोझिकोड 3,089,543 2,345 1,318 https://web.archive.org/web/20190812151749/https://kozhikode.nic.in/
MA मलप्पुरम जिला मलप्पुरम 4,110,956 3,550 1,058 https://web.archive.org/web/20180315114922/http://www.malappuram.nic.in/
PL पालक्काड जिला पालक्काड़ 2,810,892 4,480 627 https://web.archive.org/web/20180225020646/http://www.palakkad.nic.in/
PT पत्तनमतिट्टा जिला पत्तनमतिट्टा 1,195,537 2,462 453 https://web.archive.org/web/20071012235122/http://pathanamthitta.nic.in/
TS तृश्शूर तृश्शूर 3,110,327 3,032 1,026 https://web.archive.org/web/20100430193137/http://thrissur.nic.in/
TV तिरुवनन्तपुरम तिरुवनन्तपुरम 3,307,284 2,192 1,509 https://web.archive.org/web/20180315003725/http://www.trivandrum.gov.in//
WA वयनाड कल्पट्ट 816,558 2,131 383 https://web.archive.org/web/20180521081702/http://wayanad.nic.in/

तेलंगाना

कोडज़िलामुख्यालयजनसंख्या
(2011 जनगणना)
क्षेत्र (km2)जन घनत्व
(प्रति किमी2)
आधिकारिक वेबसाइट
ADआदिलाबादआदिलाबाद7,08,9724,153171
भद्राद्री कोठागुडमकोठागुडम10,69,2617,483143
HYहैदराबादहैदराबाद39,43,32321718172
जगित्यालजगित्याल9,85,4172,419407
जनगाँवजनगाँव5,66,3762,188259
जयशंकर भूपलपल्लीभूपलपल्ली7,11,4346,175115
जोगुलाम्बा गद्वालगद्वाल6,09,9902,928208
कामारेड्डीकामारेड्डी9,72,6253,652266
KAकरीमनगरकरीमनगर10,05,7112,128473
KHखम्ममखम्मम14,01,6394,361321
कोमरम भीमआसिफ़ाबाद5,15,8124,878106
MAमहाबूबाबादमहाबूबाबाद7,74,5492,877269
महबूबनगरमहबूबनगर14,86,7775,285281
मंचेरियलमंचेरियल8,07,0374,016201
MEमेदकमेदक7,67,4282,786275
मेड्चल मल्काजगिरि[5]मेड्चल24,40,0731,0842251
नागरकर्नूलनागरकर्नूल8,61,7666,924124
नलगोंडानलगोंडा16,18,4167,122227
निर्मलनिर्मल7,09,4183,845185
निज़ामाबादनिज़ामाबाद15,71,0224,288366
पेद्दपल्लेपेद्दापल्ली7,95,3322,236356
राजन्ना सिरसिल्लासिरसिल्ला5,52,0372,019273
RAरंगारेड्डीशमशाबाद24,46,2655,031486
संगारेड्डीसंगारेड्डी15,27,6284,403347
सिद्दिपेटसिद्दिपेट10,12,0653,632279
सूर्यापेटसूर्यापेट10,99,5603,607305
विक़ाराबाद[6]विक़ाराबाद9,27,1403,386274
वानपर्तिवनपर्ति5,77,7582,152268
WLवरंगल ग्रामीणवरंगल7,18,5372,175330
वारंगल अर्बनवरंगल10,80,8581,309826
यादाद्री भुवनगिरीभोंगिर7,39,4483,092239

इन्हें भी देखें

सन्दर्भ

  1. 1 2 3 4 उद्धरण त्रुटि: <ref> का गलत प्रयोग; distcodes नाम के संदर्भ में जानकारी नहीं है।
  2. 1 2 3 4 उद्धरण त्रुटि: <ref> का गलत प्रयोग; censusdist2011 नाम के संदर्भ में जानकारी नहीं है।
  3. उद्धरण त्रुटि: <ref> का गलत प्रयोग; distcodes3 नाम के संदर्भ में जानकारी नहीं है।
  4. 1 2 उद्धरण त्रुटि: <ref> का गलत प्रयोग; censusdist20113 नाम के संदर्भ में जानकारी नहीं है।
  5. "Medchal-Malkajgiri district" (PDF). Official website of Medchal district. 22 मार्च 2017 को मूल से पुरालेखित (PDF). अभिगमन तिथि: 20 March 2017.
  6. "Vikarabad district". Official website Vikarabad district. मूल से से 31 मार्च 2017 को पुरालेखित।. अभिगमन तिथि: 31 March 2017.