सामग्री पर जाएँ

नेपाल के जिले

मुक्त ज्ञानकोश विकिपीडिया से

२० सितम्बर २०१५ को जारी हुए नए संविधान के अनुसार नेपाल को ७ प्रदेशों (प्रान्तों) में बांटा गया है।[1] सभी प्रदेशों के जिलों को मिलाकर फिलहाल ७७ जिले हैं।

नेपाल में जिले (नेपाली:जिल्ला) द्वितीय स्तर के प्रशासनिक विभाग हैं, जो प्रदेशों में विभाजित हैं। नेपाल में अब ७७ जिले हैं जो ७ प्रदेशों में व्यवस्थित हैं। प्रत्येक जिला जिला समन्वय समिति के अधीन प्रशासित हैं।

स्थानीय तह निर्वाचन ऐन ०७३ के अनुसार अब गाउँपालिका (ग्रामपालिका) और नगरपालिका में निर्वाचित प्रमुख, उपप्रमुख, वार्ड अध्यक्ष और सदस्य सभी जिल्ला समन्वय समिति के प्रमुख के उम्मीदवार के रूप में खड़ा हो सकते हैं।

जिल्ला समन्वय समिति के प्रमुख और उपप्रमुख चुने जाने के लिए मतदान करने का अधिकार सिर्फ ग्रामपालिका और नगरपालिका के प्रमुख और उपप्रमुख को होगा नियम में ऐसी व्यवस्था रखी गई है।

जिले नगरपालिका और ग्रामपालिका (गाउँपालिका) में विभाजित हैं। पूरे नेपाल में ७४४ ग्रामपालिका और नगरपालिका हैं। [2]

१८१६ में राजा राजेन्द्र बीर बिक्रम शाह] और प्रधानमंत्री भीमसेन थापा के समय नेपाल १० जिलों में बंटा हुआ था। दुधकोशी नदी से पूर्व के सारे क्षेत्र एक जिला धनकुटा के तहत आता था।

प्रधानमंत्री बीर शमशेर राणा के शासन के समय (१८८५-१९०१) नेपाल कुल ३२ जिलों में बंटा हुआ था। पहाड़ी क्षेत्र के २० जिले थें और तराई क्षेत्र में १२ जिले थें। नेपाल दो क्षेत्र पूर्वी नेपाल और पश्चिम नेपाल में बंटे थें। पाल्पा और धनकुटा इन दोनों क्षेत्रों के केंद्र (मुख्यालय) थें। ये दोनों क्षेत्र (गौड़ा) कहलाते थे। तराई क्षेत्र में जिले तहसिल कहलाते थें। साँचा:प्रदेश अनुसार नेपाल के जिले नेपाल के कुल ७७ जिले 7 प्रदेशों में विभाजित हैं। यह सूची संविधान नेपाल २०७२ और नवीनतम प्रशासनिक अद्यतन के अनुसार है:[3]

नेपाल के प्रदेशों की सूची

[संपादित करें]

साँचा:स्थिर पंक्ति संख्या

प्रदेश आइएसओ राजधानी राज्यपाल मुख्यमंत्री जिले क्षेत्रफल जन.
(२०२१)
घनत्व

(/किमी)

प्रतिनि. मानचित्र
कोशीNP-P1बिराटनगरपर्शुराम खपुङहिकमत कुमार कार्कीताप्लेजुङ

पाँचथर इलाम झापा तेह्रथुम संखुवासभा धनकुटा मोरङ सुनसरी भोजपुर उदयपुर खोटाङ सोलुखुम्बू ओखलढुङ्गा (कुल १४)

२५,९०५ किमी४९,७२,०२११९२ २८
मधेशNP-P2जनकपुरसुमित्रा भण्डारीसतीश कुमार सिंहसप्तरी

सिराहा धनुषा महोत्तरी सर्लाही रौतहट बारा पर्सा (कुल ८)

९,६६१ किमी६१,२६,२८८६३५ ३२
बागमतीNP-P3हेटौडादीपक प्रसाद देवकोटाबहादुर सिंह लामादोलखा

रामेछाप सिन्धुली सिन्धुपाल्चोक काभ्रेपलान्चोक काठमाडौँ ललितपुर भक्तपुर रसुवा नुवाकोट मकवानपुर धादिङ चितवन (कुल १३)

२०,३०० किमी६०,८४,०४२३०० ३३
गण्डकीNP-P4पोखरादिल्लीराज भट्टसुरेन्द्रराज पाण्डेगोरखा

लमजुङ तनहुँ नवलपुर मनाङ मुस्ताङ कास्की पर्वत स्याङ्जा म्याग्दी बागलुङ (कुल ११)

२१,५०४ किमी२४,७९,७४५११६ १८
लुम्बिनीNP-P5देउखुरीकृष्णबहादुर घर्तीचेतनारायण अचार्यपरासी

पाल्पा गुल्मी अर्घाखाँची रुपन्देही कपिलवस्तु प्युठान पूर्वी रुकुम रोल्पा दाङ बाँके बर्दिया (कुल १२)

२२,२८८ किमी५१,२४,२२५२३० २६
कर्णालीNP-P6बीरेन्द्रनगरयज्ञराज जोशीयमलाल कण्डेलडोल्पा

मुगु हुम्ला जुम्ला पश्चिमी रुकुम जाजरकोट कालिकोट दैलेख सुर्खेत सल्यान (कुल १०)

२७,९८४ किमी१६,९४,८८९६१ १२
सुदूरपश्चिमNP-P7गोदावरीनाजिर मियाँकमलबहादुर शाहबाजुरा

अछाम बझाङ दार्चुला बैतडी डडेलधुरा डोटी कंचनपुर कैलाली (कुल ९)

१९,९९९.२८ किमी२७,११,२७०१३६ १६
नेपाल NP काठमाडौँ राष्ट्रपति
रामचन्द्र पौडेल
प्रधानमन्त्री

खड्ग प्रसाद ओली

७७ १४७,६४१.२८ किमी ३,०१,९२,४८० १९८ १६५

बाहरी कड़ियाँ

[संपादित करें]

बाहरी कड़ियाँ

[संपादित करें]
  1. "नेपाल में पहला लोकतांत्रिक संविधान लागू". naukarisarkari.com. 22 September 2015. अभिगमन तिथि: 6 August 2017. ...  नेपाल में अब सात नए राज्य होंगे और इन सातों प्रांतों के बारे में एक वर्ष के भीतर उच्चस्तरीय आयोग फैसला लेगा। ;  ...'[मृत कड़ियाँ]
  2. "New local level structure comes into effect from today". The Himalayan. 10 March 2015. मूल से से 6 अगस्त 2017 को पुरालेखित।. अभिगमन तिथि: 6 August 2017. ...  there will be 744 local levels including four metropolitan cities, 13 sub-metropolitan cities, 246 municipalities and 481 village councils (Gaunpalikas). ;  ...'
  3. "संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, नेपाल सरकार". अभिगमन तिथि: 23 जून 2025.

बाहरी कड़ियाँ

[संपादित करें]

१९६१ के बाद

[संपादित करें]

१३ अप्रैल १९६१ से पहले नेपाल में ३५ जिले थें। १९६१ में (बिस २०१८/१/१) राजा महेंद्र द्वारा नेपाल को १४ अंचल और ७५ जिलों में बांटा गया।

१९७२ में राजा विक्रम के द्वारा नेपाल ४ विकास क्षेत्रों में बांटा गया, लेकिन १९८० में नेपाल का सबसे पश्चिमी विकास समिति क्षेत्र को दो हिस्सों में बांट दिया गया। मध्य-पश्चिमांचल और सुदूर-पश्चिमांचल क्षेत्रों में। [1]

२० सितम्बर २०१५ से

[संपादित करें]
क्रम प्रदेश / प्रान्त जिले क्षेत्र
(किमी²)
जनसंख्या
घनत्व
(व्यक्ति/किमी²)
तुलनात्मक राज्य
कोशी प्रदेश१४२५,९०५ किमी4,534,943180 किमी²बरण्डी
मधेश प्रदेश९,६६१ किमी5,404,145सायप्रस
बागमती प्रदेश१३२०,३०० किमी5,529,452स्लोवेनिया
गण्डकी प्रदेश११२१,५०४ किमी2,413,907एल साल्वाडोर
लुम्बिनी प्रदेश१३२२,२८८ किमी4,891,025एल साल्वाडोर
कर्णाली प्रदेश१०२७,९८४ किमी1,168,515भूमध्यरेखीय गिनी
सुदूरपश्चिम प्रदेश१९,५३९ किमी2,552,517न्यू कैलेडोनिया
नेपाल ७८ १४७,१८१
कोशी प्रदेशक्रमजिलेमुख्यालयजनसंख्याटिप्पणी
भोजपुर जिला
धनकुटा जिला
ईलाम जिला
झापा जिला
खोटाँग जिला
मोरंग जिला
ओखलढुंगा जिला
पांचथर जिला
संखुवासभा जिला
१०सोलुखुम्बू जिला
११सुनसरी जिला
१२ताप्लेजुँग जिला
१३तेह्रथुम जिला
१४उदयपुर जिला
कुल जिले१४कोशी प्रदेश
मधेश प्रदेशक्रमजिलेमुख्यालयजनसंख्याटिप्पणी
सिराहा जिला
बारा जिला
धनुषा जिला
महोत्तरी जिला
पर्सा जिला
रौतहट जिला
सप्तरी जिला
सर्लाही जिला
कुल जिलेमधेश प्रदेश
बागमती प्रदेशक्रमजिलेमुख्यालयजनसंख्याटिप्पणी
भक्तपुर जिला
धादिंग जिला
चितवन जिला
दोलखा जिला
काठमांडू जिला
काभ्रेपलांचोक जिला
ललितपुर जिला
मकवानपुर जिला
नुवाकोट जिला
१०रामेछाप जिला
११रसुआ जिला
१२सिंधुली जिला
१३सिंधुपालचोक जिला
कुल जिले१३बागमती प्रदेश
गण्डकी प्रदेशक्रमजिलेमुख्यालयजनसंख्याटिप्पणी
पूर्वी बागलुंग जिला
गोरखा जिला
कास्की जिला
लमजुंग जिला
मनांग जिला
मुस्तांग जिला
म्याग्दी जिला
पूर्वी नवलपरासी जिला
पर्बत जिला
१०स्यांगजा जिला
११तनहुँ जिला
कुल जिले११गण्डकी प्रदेश
लुम्बिनी प्रदेशक्रमजिलेमुख्यालयजनसंख्याटिप्पणी
पश्चिम बागलंग जिला
अर्घाखाँची जिला
बांके जिला
बर्दिया जिला
दांग जिला
गुल्मी जिला
कपिलवस्तु जिला
पश्चिम नवलपरासी जिला
पाल्पा जिला
१०प्युठान जिला
११रोल्पा जिला
१२पूर्वी रुकुम जिला
१३रुपन्देही जिला
कुल जिले१३लुम्बिनी प्रदेश
कर्णाली प्रदेशक्रमजिलेमुख्यालयजनसंख्याटिप्पणी
सल्यान जिला
दैलेख जिला
सुर्खेत जिला
डोल्पा जिला
हुम्ला जिला
जाजरकोट जिला
जुम्ला जिला
कालीकोट जिला
मुगु जिला
१०पश्चिम रुकुम जिला
कुल जिले१०कर्णाली प्रदेश
सुदूरपश्चिम प्रदेशक्रमजिलेमुख्यालयजनसंख्याटिप्पणी
अछाम जिला
बैतडी जिला
बझांग जिला
बाजुरा जिला
डडेलधुरा जिला
दार्चुला जिला
डोटी जिला
कैलाली जिला
कंचनपुर जिला
कुल जिलेसुदूरपश्चिम प्रदेश

इन्हें भी देखें

[संपादित करें]

सन्दर्भ

[संपादित करें]
  1. "Nepal". 6 अगस्त 2017 को मूल से पुरालेखित. अभिगमन तिथि: 6 August 2017. ...  Prior to 1990 the country was divided for administrative purposes into 5 development regions, 14 zones, and 75 districts;  ...'

बाहरी कड़ियाँ

[संपादित करें]
नेपाल
भूगोल : नेपाल का भूगोल | हिमाल | पहाड | महाभारत श्रृङ्खला | भितरी मधेश | चुरे | तराई
विकास क्षेत्र: पूर्वाञ्चल | मध्यमाञ्चल | पश्चिमाञ्चल | मध्यपश्चिमाञ्चल | सुदुरपश्चिमाञ्चल
भाषाएं: नेपाली | नेपाल भाषा | तामाङ | किरांत भाषाहरु | गुरुङ भाषा | मगर भाषा | मैथिली | भोजपुरी | शेर्पा भाषा