सामग्री पर जाएँ

सरिकोली भाषा

मुक्त ज्ञानकोश विकिपीडिया से
सरिकोली
tujik ziv
मूल स्थानजनवादी गणतंत्र चीन
मातृभाषियाँ
१६,०००
अरबी-फ़ारसी
भाषा कोड
ISO 639-3srh
ELPSarikoli
भाषा-क्षेत्र58-ABD-eb
This article contains IPA phonetic symbols. Without proper rendering support, you may see question marks, boxes, or other symbols instead of Unicode characters. For an introductory guide on IPA symbols, see Help:IPA.
शिंजियांग प्रान्त - हल्के नीले इलाक़ों में सरिकोली बोली जाती है

सरिकोली भाषा, जिसे ताशक़ूरग़ानी भाषा भी कहते हैं, एक पामीरी भाषा-परिवार की बोली है जो चीन द्वारा नियंत्रित शिनजियांग प्रान्त के ताशक़ुरग़ान​ क्षेत्र में बोली जाती है। यह इलाक़े ताजिकिस्तान, अफ़ग़ानिस्तान के वाख़ान​ गलियारे और पाक-अधिकृत कश्मीर के गिलगित-बल्तिस्तान क्षेत्र के पास स्थित हैं। अन्य पामीरी भाषाओं की तरह यह भी एक पूर्वी ईरानी भाषा है। इसे चीन में अक्सर 'ताजिक भाषा' कहा जाता है हालांकि यह ताजीकिस्तान व अफ़ग़ानिस्तान में बोली जाने वाली ताजिक भाषा के काफ़ी भिन्न है। यह पूर्वी अफ़ग़ानिस्तान की वाख़ी भाषा में मिलती-जुलती है हालांकि इन दोनों भाषाओं के बोलने वाले आसानी से एक-दूसरे को समझ नहीं पाते।[1]

शब्द तुलना

[संपादित करें]

सरिकोली और शुग़नी भाषा दोनों अन्य पूर्वी ईरानी भाषाओं से मिलती-जुलती हैं, लेकिन दोनों में कुछ ऐसे शब्द भी हैं जो वाख़ी, पश्तो और अवस्ताई जैसी पूर्वी ईरानी भाषाओं में नहीं मिलते।

सात ईरानी भाषाओं के शब्दों की तुलना[1]
हिन्दी तहरानी फ़ारसी ताजिक वाख़ी पश्तो शुग़नी सरिकोली अवस्ताई
एकयैक (یک)यक (як)यीयौ (يو)यिवइवअएव​ (aēva-)
मांस, गोश्तगुश्त (گوشت)गुश्त (гушт)गुष्तग़्वाख़ा, ग़्वाषा (غوښه)गूख़्त​गूख़्त​?
पुत्रपिसैर (پسر)पिसर (писар)पुत्रज़ोई (زوی)पुत्सपूत्सपुत्र
आगऑतेश​ (اتش)ओतश (оташ)रुख़निग​ओर (اور)जोत्सजुत्सआतर
पानीऑब (اب)ओब (об)युप्कओबा (اوبه)ख़त्स​ख़त्स​अइव्यो, आप
हाथ, हस्तदैस्त (دست)दस्त (даѕт)द़स्तलास (لاس)द़ुस्त​द़ूस्त​ज़स्त
पाँव, पदपॉ (پا)पो (по)पूद़प्ख़ा, प्षा (پښه)पोद़पेद़पद
दांतदैन्दॉन​ (دندان)दन्दोन (дандон)द़ुन्द़ुकग़ाक​, ग़ाष​ (غاښ)द़िन्द़ुन​द़न्द़ुन​?
आँख, चक्षुचैश्म​ (چشم)चश्म​ (чашм)त्षझ़्मस्तरगा (سترګه)त्सेमस्टेमचश्मन
अश्व, घोड़ाऐस्ब​ (اسب)अस्प (асп)याशआस (آس)वोर्जवुर्जअस्प
मेघ, बादलऐब्र (ابر)अब्र (абр)मुरउर्यद्ज़​ (اوريځ)अब्रिवर्ममाएग़ा
गेंहू, गंदुमगैन्दोम (گندم)गंदुम (гандум)ग़ूदिम​ग़नम​ (غنم)झ़िन्दम​झ़न्दम​?
कई, ढेर सारे, भरपूरबेस्यॉर​ (بسيار)बिस्योर (бисёр}})तक़ीडेर, पूरा (ډېر، پوره)बिस्योरपूरपाओइरि, पारोइरीश​, पोउरु
ऊँचाबोलैन्द​ (بلند)बलन्द (баланд)बूलन्दल्वड़, लुअड़ (لوړ)बिलन्दबूलन्दबेरेज़ो, बेरेज़न्त
दूरदूर (دور)दूर (дур)द़िर​लरे (لرې)द़ार​द़ार​दूर, दूरात
अच्छा, ख़ूबख़ूब (خوب)ख़ूब (хуб)बफ़ख़ा, षा (ښه)ख़ूबचर्जवोहू
छोटा, लघु, ख़ुर्दकूचिक (کوچک)}})ख़ुर्द (хурд)द्ज़ेक़लइलग, लझ़ (لږ)द्ज़ुलद्ज़ूल?
कहनागोफ़्त (گفت)गुफ़्त (гуфт)ख़नाक​वायल (ويل)लुव्दलेव्दअओय​, म्रू, संघ
करकैर्द (کرد)कर्द (кард)त्सराककावल (کول)चीदचेइगकर
देखदीद (ديد)दीद (дид)वींगवीनम (وينم)वींतवन्ददी

उपरलिखित में -

  • १. 'ख़' के उच्चारण पर ध्यान दें - यह 'ख' से भिन्न है और 'ख़रीद' व 'ख़र्चा' जैसे शब्दों में मिलता है
  • २. 'झ़' के उच्चारण पर ध्यान दें - यह 'झ' और 'ज़' दोनों से भिन्न है और 'टेलिविझ़न' जैसे शब्दों में मिलता है
  • ३. 'ग़' के उच्चारण पर ध्यान दें - यह 'ग' से भिन्न है और 'ग़रीब' व 'ग़ायब' जैसे शब्दों में मिलता है
  • ४. 'क़' के उच्चारण पर ध्यान दें - यह 'क' से ज़रा भिन्न है और 'क़ीमत' जैसे शब्दों में मिलता है
  • ५. जो ध्वनि बिंदु-वाले 'द़' से ऊपर दर्शाई गई है वह हिन्दीफ़ारसी में नहीं मिलती - यह 'ध' व 'ज़' का मिश्रण है

यह भी ध्यान दें कि ईरानी भाषाएँ और हिन्दी व संस्कृत जैसी हिन्द-आर्य भाषाएँ सभी हिन्द-ईरानी भाषा-परिवार की सम्बन्धी भाषाएँ हैं, इसलिए इनमें आपस में बहुत से मिलते-जुलते सजातीय शब्द होते हैं।

इन्हें भी देखें

[संपादित करें]

सन्दर्भ

[संपादित करें]
  1. 1 2 Outline of the Tajik language (塔吉克语简志/Tǎjíkèyǔ Jiǎnzhì), Gawarjon (高尔锵/Gāo Ěrqiāng), Nationalities Publishing House, Beijing, 1985