जेड रूपान्तर
मुक्त ज्ञानकोष विकिपीडिया से
गणित एवं संकेत प्रसंस्करण में जेड रूपान्तर (Z-transform) किसी डिस्क्रीट टाइम-डोमेन संकेत को समिश्र (कम्प्लेक्स) आवृत्ति-डोमेन में बदलता है। डिस्क्रीट टाइम-डोमेन संकेत से तात्पर्य ऐसे संकेत से है जो केवल कुछ निश्चित समयों पर अशून्य मान रखता है, शेष समय वह शून्य रहता है।
जेड-रूपान्तर को लाप्लास रूपान्तर का विविक्त-समय अनुरूप (discrete-time equivalent) के रूप में समझा जा सकता है। इसका उपयोग आंकिक संकेत प्रसंस्करण (डीएसपी) एवं आंकिक नियंत्रण (डिजिटल कन्ट्रोल) में किया जाता है।
अनुक्रम |
परिभाषा [संपादित करें]
द्विपक्षीय Z-रूपान्तर [संपादित करें]
एकपक्षीय Z-रूपान्तर [संपादित करें]
गुण [संपादित करें]
| समय-डोमेन् | Z-डोमेन | सिद्धि | ROC | |
|---|---|---|---|---|
| निरूपण | ![]() |
![]() |
ROC: ![]() |
|
| रैखिकता (Linearity) | ![]() |
![]() |
![]() |
At least the intersection of ROC1 and ROC2 |
| Time expansion |
|
![]() |
![]() |
R^{1/k} |
| Time shifting | ![]() |
![]() |
![]() |
ROC, except if and if ![]() |
| Scaling in
the z-domain |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
| Time reversal | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
| Complex conjugation | ![]() |
![]() |
![]() |
ROC |
| Real part | ![]() |
![]() |
ROC | |
| Imaginary part | ![]() |
![]() |
ROC | |
| Differentiation | ![]() |
![]() |
![]() |
ROC |
| Convolution | ![]() |
![]() |
![]() |
At least the intersection of ROC1 and ROC2 |
| Cross-correlation | ![]() |
![]() |
At least the intersection of ROC of and ![]() |
|
| First difference | ![]() |
![]() |
At least the intersection of ROC of X1(z) and ![]() |
|
| Accumulation | ![]() |
![]() |
![]() |
|
| Multiplication | ![]() |
![]() |
- | |
| Parseval's relation | ![]() |
![]() |
-
, If
causal
-
, Only if poles of
are inside the unit circle
प्रमुख Z-रूपान्तर युग्म [संपादित करें]
यहाँ:
Signal, ![]() |
Z-transform, ![]() |
ROC | |
|---|---|---|---|
| 1 | ![]() |
![]() |
![]() |
| 2 | ![]() |
![]() |
![]() |
| 3 | ![]() |
![]() |
![]() |
| 4 | ![]() |
![]() |
![]() |
| 5 | ![]() |
![]() |
![]() |
| 6 | ![]() |
![]() |
![]() |
| 7 | ![]() |
![]() |
![]() |
| 8 | ![]() |
![]() |
![]() |
| 9 | ![]() |
![]() |
![]() |
| 10 | ![]() |
![]() |
![]() |
| 11 | ![]() |
![]() |
![]() |
| 12 | ![]() |
![]() |
![]() |
| 13 | ![]() |
![]() |
![]() |
| 14 | ![]() |
![]() |
![]() |
| 15 | ![]() |
![]() |
![]() |
| 16 | ![]() |
![]() |
![]() |
| 17 | ![]() |
![]() |
![]() |
| 18 | ![]() |
![]() |
![]() |
| 19 | ![]() |
![]() |
![]() |
| 20 | ![]() |
![]() |
![]() |
| 21 | ![]() |
![]() |
![]() |
![X(z) = \mathcal{Z}\{x[n]\} = \sum_{n=-\infty}^{\infty} x[n] z^{-n}](http://upload.wikimedia.org/math/6/d/d/6dd0c5093a2f55228781ac7c6a696a64.png)
![X(z) = \mathcal{Z}\{x[n]\} = \sum_{n=0}^{\infty} x[n] z^{-n}. \](http://upload.wikimedia.org/math/8/b/9/8b9e68dec1a87980bea49c461542f85d.png)
![x[n]=\mathcal{Z}^{-1}\{X(z)\}](http://upload.wikimedia.org/math/d/b/f/dbf015fe34fb175b73910b6e53d0926c.png)
![X(z)=\mathcal{Z}\{x[n]\}](http://upload.wikimedia.org/math/3/f/6/3f63c8aaf4edb32cf6eb88d8be0908a7.png)

![a_1 x_1[n] + a_2 x_2[n]\](http://upload.wikimedia.org/math/7/9/b/79bdec3451b8f328c4460e35b821b8ea.png)


: integer

![x[n-k]\](http://upload.wikimedia.org/math/e/b/6/eb62e81664b3d3f149e9c52f2df4a09b.png)

![\begin{array} {lcl} Z\{x[n-k]\} = & \\
\sum_{n=0}^{\infty} x[n-k]z^{-n}\& \\
\text{ ,let }j = n - k & \\
= \sum_{j=-k}^{\infty} x[j]z^{-(j+k)}& \\
= \sum_{j=-k}^{\infty} x[j]z^{-j}z^{-k}& \\
= z^{-k}\sum_{j=-k}^{\infty}x[j]z^{-j}& \\
= z^{-k}\sum_{j=0}^{\infty}x[j]z^{-j} & \\
\text{ , since }x[\beta]=0 \text{ if }\beta<0 & \\
= z^{-k}X(z)& \\
\end{array}](http://upload.wikimedia.org/math/e/7/e/e7e953cb75cfb298dafbc6c8453798ad.png)
if
and
if 
![a^n x[n]\](http://upload.wikimedia.org/math/5/b/c/5bc0cde4af5f3bb27463af9a62dc9a20.png)

![\begin{array} {lcl} Z \{a^n x[n]\} = & \\
\sum_{n=-\infty}^{\infty} a^{n}x(n)z^{-n}& \\
= \sum_{n=-\infty}^{\infty} x(n)(a^{-1}z)^{-n} & \\
= X(a^{-1}z) & \\
\end{array}](http://upload.wikimedia.org/math/e/d/e/ede1dd8d8e484b39864d125bca60f898.png)

![x[-n]\](http://upload.wikimedia.org/math/d/a/f/daffc5bc57063f1d1bc403656e2d6096.png)



![x^*[n]\](http://upload.wikimedia.org/math/a/f/7/af74a1c4213dafcf6395eeb45e9ac8d2.png)

![\begin{array} {lcl}Z\{x^*(n)\} = & \\
\sum_{n=-\infty}^{\infty} x^*(n)z^{-n}\ & \\
= \sum_{n=-\infty}^{\infty} [x(n)(z^*)^{-n}]^*\ & \\
= [ \sum_{n=-\infty}^{\infty} x(n)(z^*)^{-n}\ ]^* & \\
= X^*(z^*)& \\
\end{array}](http://upload.wikimedia.org/math/0/f/d/0fdf7d718324c524316a65ae63c8e406.png)
![\operatorname{Re}\{x[n]\}\](http://upload.wikimedia.org/math/e/6/6/e66c178dbe141b1ebb690aedcc873db7.png)
![\frac{1}{2}\left[X(z)+X^*(z^*) \right]](http://upload.wikimedia.org/math/f/1/1/f11b75b76a9c8fbf3b90f47799e92b92.png)
![\operatorname{Im}\{x[n]\}\](http://upload.wikimedia.org/math/9/d/9/9d9f4c7bcaf2615bbe2342c1f719c1b4.png)
![\frac{1}{2j}\left[X(z)-X^*(z^*) \right]](http://upload.wikimedia.org/math/b/3/e/b3e01ee80092b499fcdeeed27f5f358d.png)
![nx[n]\](http://upload.wikimedia.org/math/d/8/b/d8b2e4a3a8c01427adf3b5a3159cd6aa.png)


![x_1[n] * x_2[n]\](http://upload.wikimedia.org/math/8/4/3/84306084618dd955215d355316dbd034.png)

![\begin{array} {lcl}\mathcal{Z}\{x_1(n)*x_2(n)\} = & \\
\mathcal{Z} \{\sum_{l=-\infty}^{\infty} x_1(l)x_2(n-l)\}\ & \\
= \sum_{n=-\infty}^{\infty} [\sum_{l=-\infty}^{\infty} x_1(l)x_2(n-l)]z^{-n}\ & \\
=\sum_{l=-\infty}^{\infty} x_1(l) \sum_{n=-\infty}^{\infty} x_2(n-l)z^{-n} ]\ & \\
=[\sum_{l=-\infty}^{\infty} x_1(l)z^{-l}] [\sum_{n=-\infty}^{\infty} x_2(n)z^{-n} ]\ & \\
=X_1(z)X_2(z)& \\
\end{array}](http://upload.wikimedia.org/math/7/c/f/7cfbf366da1142c5794670dac1c8e265.png)
![r_{x_1,x_2}=x_1^*[-n] * x_2[n]\](http://upload.wikimedia.org/math/c/e/4/ce490b2de558bd99471866615bdd5b09.png)

and 
![x[n] - x[n-1] \](http://upload.wikimedia.org/math/a/a/6/aa6030ba7dce7f2b8e7fb99082042066.png)


![\sum_{k=-\infty}^{n} x[k]\](http://upload.wikimedia.org/math/5/f/3/5f3de91aaf3bbc0a76508a92c7b4633a.png)

![\begin{array} {lcl}\sum_{n=-\infty}^{\infty}\sum_{k=-\infty}^{n} x[k]\cdot z^{-n}\\
=\sum_{n=-\infty}^{\infty}(x[n]+x[n-1]+\\
x[n-2]\cdots x[-\infty])z^{-n}\\
=X[z](1+z^{-1}+z^{-2}+z^{-3}\cdots )\\
=X[z]\sum_{j=0}^{\infty}z^{-j} \\
=X[z] \frac{1}{1-z^{-1}}\end{array}](http://upload.wikimedia.org/math/b/a/0/ba01ec6eb89fea619c76096b990de53c.png)
![x_1[n]x_2[n]\](http://upload.wikimedia.org/math/b/d/1/bd176884c506fcef3604fd6d23de884b.png)

![\sum_{n=-\infty}^{\infty} x_1[n]x^*_2[n]\](http://upload.wikimedia.org/math/7/c/3/7c33541ee039439ee2a60d83ad93a0dd.png)

, If
causal
, Only if poles of
are inside the unit circle![u[n] = \begin{cases} 1, & n \ge 0 \\ 0, & n < 0 \end{cases}](http://upload.wikimedia.org/math/e/b/a/ebaeed1cdf2a16626315fbb5684b3552.png)
![\delta[n] = \begin{cases} 1, & n = 0 \\ 0, & n \ne 0 \end{cases}](http://upload.wikimedia.org/math/a/f/1/af1026c1cbf08b31325071a939cf0c07.png)
![x[n]](http://upload.wikimedia.org/math/d/3/b/d3baaa3204e2a03ef9528a7d631a4806.png)

![\delta[n] \,](http://upload.wikimedia.org/math/2/b/6/2b63622fadf95b2200b264909054224f.png)


![\delta[n-n_0] \,](http://upload.wikimedia.org/math/4/c/0/4c035051ef51cb09d5cbe903b496208a.png)


![u[n] \,](http://upload.wikimedia.org/math/7/0/1/7016daf9693a54fbb365146aa38d73c6.png)


![\, e^{-\alpha n} u[n]](http://upload.wikimedia.org/math/3/5/0/35097e6a8b51f48e543bf37957ed6d68.png)


![-u[-n-1] \,](http://upload.wikimedia.org/math/5/9/6/596e922d21a3ca551fb1805ce332759e.png)

![n u[n] \,](http://upload.wikimedia.org/math/1/6/5/1654b58cc296812ba337d3753898834b.png)

![- n u[-n-1] \,](http://upload.wikimedia.org/math/4/1/b/41b866b5f12cc275d702937c3a929222.png)
![n^2 u[n] \,](http://upload.wikimedia.org/math/3/d/2/3d24a549af9143a2482c7d169e135795.png)

![- n^2 u[-n - 1] \,](http://upload.wikimedia.org/math/7/8/2/78282ba68d8f36a1586b3247cbdd5674.png)
![n^3 u[n] \,](http://upload.wikimedia.org/math/4/0/0/40044ac2551be5de950fc05a4fbcb30f.png)

![- n^3 u[-n -1] \,](http://upload.wikimedia.org/math/6/f/1/6f1d679d09c86f67ae88195f6307fde6.png)
![a^n u[n] \,](http://upload.wikimedia.org/math/5/2/0/52005e1c22b667a92f6a7f8763d198aa.png)


![-a^n u[-n-1] \,](http://upload.wikimedia.org/math/5/b/1/5b1d6d741e4466bd975e49b8a7502a06.png)

![n a^n u[n] \,](http://upload.wikimedia.org/math/a/5/e/a5ee7e0b460ced4724323abe028b7d5f.png)

![-n a^n u[-n-1] \,](http://upload.wikimedia.org/math/5/4/2/5422993372c0c804ccdc7c6d3f62c7b0.png)
![n^2 a^n u[n] \,](http://upload.wikimedia.org/math/5/e/7/5e752df8b1b2c1be5b169617d3d885e8.png)

![- n^2 a^n u[-n -1] \,](http://upload.wikimedia.org/math/2/a/f/2af9e2fbcb9952df47812c829b6477d9.png)
![\cos(\omega_0 n) u[n] \,](http://upload.wikimedia.org/math/5/7/a/57a085c1d96479f7dd14f6f3d76e0520.png)

![\sin(\omega_0 n) u[n] \,](http://upload.wikimedia.org/math/1/5/b/15b15b84c75d60afebabb9fc0c8acb51.png)

![a^n \cos(\omega_0 n) u[n] \,](http://upload.wikimedia.org/math/4/b/8/4b8b31d851e269a8a0a415d02a5b9b11.png)

![a^n \sin(\omega_0 n) u[n] \,](http://upload.wikimedia.org/math/4/f/b/4fb89703f52df7f80a40801273ed980e.png)
