सामग्री पर जाएँ

जिरोकास्तर

मुक्त ज्ञानकोश विकिपीडिया से
जिरोकास्तर​
Gjirokastër
एर्जरी
नगरपालिका
{{{name}}}
प्रतीक
उपनाम: पत्थर का शहर
जिरोकास्तर​ is located in अल्बानिया
जिरोकास्तर​
जिरोकास्तर​
निर्देशांक: 40°04′N 20°08′E / 40.067°N 20.133°E / 40.067; 20.133
देश अल्बानिया
प्रांत जिरोकास्तर
शासन
  महापौरफ़्लामुर गोलमी (PS)
क्षेत्रफल
  नगरपालिका473.8 किमी2 (182.9 वर्गमील)
  प्रशासनिक इकाई36.35 किमी2 (14.03 वर्गमील)
जनसंख्या (2023[1])
  नगरपालिका23,270
  नगरपालिका घनत्व49 किमी2 (130 वर्गमील)
  इकाई16,569
  इकाई घनत्व460 किमी2 (1,200 वर्गमील)
समय मण्डलCET (यूटीसी+1)
  ग्रीष्मकालीन (दि॰ब॰स॰)CEST (यूटीसी+2)
डाक कोड6001–6003
दूरभाष कोड084
वेबसाइटbashkiagjirokaster.gov.al
आधिकारिक नाम: बेरात और जिरोकास्तर के एतिहासिक केन्द्र​
प्रकार: सांस्कृतिक​
मापदंड: iii, iv
अभिहीत: 2005
सन्दर्भ क्रमांक 569
क्षेत्र​: जिरोकास्तर प्रांत​
यूरोप: 2005–वर्तमान​

जिरोकास्तर​ (अल्बानियाई: Gjirokastër) अल्बानिया का एक शहर तथा जिरोकास्तर प्रांत की राजधानी है। यह माली इ जेरा पर्वत और द्रिनो नदी के बीच समुद्र तल से 300 m ऊँची घाटी पर स्थित है। इसका पुराना नगर एक UNESCO विश्व धरोहर स्थल है। शहर के निकट स्थित जिरोकास्तर गढ़ है, जहाँ हर पाँच वर्ष जिरोकास्तर राष्ट्रीय लोक त्योहार मनाया जाता है। यह समाजवादी शासक अनवर होजा और लेखक इस्माइल कादारे का जन्मस्थान है।

जिरोकास्तर का पहला उल्लेख 1336 में अर्यिरोकास्त्रो (मध्यकालीन यूनानी: Αργυρόκαστρο) नाम से किया गया था, जब वह बाइज़ेंटाइन साम्राज्य का भाग होता था।[2][3] यह सबसे पहले उस पहाड़ी में विकसित हुआ जहाँ जिरोकास्तर गढ़​ स्थित है। इस अवधि में, जिरोकास्तर को एपिरस राज्य​ और ज़ेनेबिशी परिवार​ के बीच लड़ा गया था, और 1417 में जोन ज़ेनेबिशी ने इसे अपनी राजधानी बनाया था। जोन​ की मृत्यु के एक वर्ष​ बाद 1418 में इसे उस्मानियों द्वारा लिया गया और यह अल्बानिया संजाक़ की राजधानी बनी। पूरे उस्मानी युग के दौरान, जिरोकास्तर को उस्मानी तुर्की भाषा मेंएर्गिरी नाम से जाना जाता था। उस समय​ इस्लाम में परिवर्तन और आसपास के ग्रामीण इलाकों से मुस्लिम धर्मांतरण हेतु जिरोकास्तर​ 16वीं शताब्दी में एक ईसाई बहुमत​ वाले शहर से 19वीं शताब्दी की शुरुआत में एक मुस्लिम बहुमत वाला शहर बना। जिरोकास्तर​ बेकताशी सूफ़ीवाद का एक प्रमुख धार्मिक केन्द्र भी बना।

1912-1913 के बाल्कन युद्ध के दौरान हेलेनिक सेना ने जिरोकास्तर को क़ब्ज़ा किया और 1913 में यह अल्बानिया में शामिल हुआ। स्थानीय यूनानी जनसंख्या ने इसके विरुद्ध विद्रोह किया और 1914 में उत्तरी एपिरस स्वायत्त गणराज्य की स्थापना की, जिसकी राजधानी जिरोकास्तर थी।[4][5] साम्यवादी काल के समय​, जिरोकास्टेर को अपनी वास्तुकला विरासत के कारण एक "संग्रहालय शहर" नामित किया गया था।[6][7] हाल के वर्षों में, शहर में सरकार विरोधी विरोध प्रदर्शन हुएँ, जिसके कारण 1997 में अल्बानियाई नागरिक अशांति हुई।[8] अल्बानियाई लोगों के अलावा, जो बहुमत का गठन करते हैं, शहर में पर्याप्त यूनानी अल्पसंख्यक, और कुछ अरोमानियाई, रोमानी और बाल्कन मिस्रवासी भी हैं।[9][10] यह शहर अल्बानिया में यूनानी अल्पसंख्यकों का केंद्र है।[11]

शहर का पहला उल्लेख 1336 में​ जॉन षष्ठ कान्ताकुज़ेनोस​ द्वाराअर्यिरोकास्त्रोन (मध्यकालीन यूनानी: Αργυρόκαστρον) नाम से किया गया था।[12] यह अर्यिरोन (ἀργυρόν, "चाँदी") और कास्त्रोन (κάστρον, "गढ़​") का मेल है, जिस प्रकार नाम का अर्थ "चाँदी गढ़" है। ,बीजान्टिन इतिवृत्त ने भी एक समान नाम अर्यिरोपोलिक्नी (मध्यकालीन यूनानी: Αργυροπολύχνη, शब्दानु.'चाँदी नगर​') का प्रयोग किया। यह सिद्धांत कि शहर ने राजकुमारी अर्जिरो, एक पौराणिक व्यक्ति जिसके बारे में 19वीं शताब्दी के लेखक कोस्तास क्रिस्तालिस​ और इस्माइल कादारे ने उपन्यास लिखे, का नाम लिया को लोक व्युत्पत्ति माना जाता है, क्योंकि कहा जाता है कि राजकुमारी 15वीं शताब्दी में रहती थी।[13][14][15]

गेग अल्बानियाई उपभाषा में शहर का नाम जिनोकास्तर (Gjinokastër) है।[16] उस्मानी शासन के समय, इसे एर्गिरी नाम से जाना जाता था।

  1. "Census of Population and Housing". Institute of Statistics Albania.
  2. Kiel, Machiel (1990). Ottoman Architecture in Albania, 1385–1912. Beşiktaş, Istanbul: Research Centre for Islamic History, Art and Culture. p. 138. ISBN 978-92-9063-330-3. अभिगमन तिथि: 2 October 2010.
  3. Ward 1983, p. 70.
  4. Veremis, Thanos (2017). A Modern History of the Balkans: Nationalism and Identity in Southeast Europe. Bloomsbury Publishing. pp. 44–45. ISBN 9781786731050.
  5. James Pettifer. "The Greek Minority in Albania in the Aftermath of Communism" (PDF). Camberley, Surrey: Conflict Studies Research Centre, Royal Military Academy Sandhurst. p. 4. अभिगमन तिथि: 17 September 2023.
  6. Jaeger–Klein, Caroline; Kryeziu, Arnisa; Mamani, Elena; Thaçi, Kaltrina (2018). "Traditional Residential Architecture in Albania and Kosovo – Mason–Carpenter Structures and Their Future Restoration". In Aguilar, Rafael; Torrealva, Daniel; Moreira, Susana; Pando, Miguel A.; Ramos, Luis F. (eds.). Structural Analysis of Historical Constructions: An Interdisciplinary Approach. Springer. p. 2049. ISBN 9783319994413.
  7. Merxhani, Kreshnik; Bozgo, Valmira (2019). "Shortsighted Solutions Versus Long Term Planning". In Amoruso, Giuseppe; Salerno, Rossella (eds.). Cultural Landscape in Practice: Conservation vs. Emergencies. Springer. p. 260. ISBN 9783030114220.
  8. Jeffries, Ian (2002). Eastern Europe at the turn of the twenty-first century: a guide to the economies in transition. Routledge. p. 87. ISBN 978-0-415-23671-3.
  9. de Rapper, Gilles (2003). "La Lunxhëri: émigration et frontière ethnique en Albanie du Sud" [Lunxhëri: Emigration and the ethnic border in Southern Albania]. Γεωγραφίες (फ़्रेंच भाषा में). 5: 8.
  10. De Soto, Hermine; Gordon, Peter; Gedeshi, Ilir; Sinoimeri, Zamira (2002). Poverty in Albania: A Qualitative Assessment. World Bank Publications. p. 31. ISBN 9780821351093.
  11. James Pettifer. "The Greek Minority in Albania in the Aftermath of Communism" (PDF). Camberley, Surrey: Conflict Studies Research Centre, Royal Military Academy Sandhurst. pp. 11–12. अभिगमन तिथि: 20 December 2010. The concentration of ethnic Greeks in and around centres of Hellenism such as Saranda and Gjirokastra...
  12. GCDO History part. "History of Gjirokaster" (अल्बानियाई भाषा में). Organizata për Ruajtjen dhe Zhvillimin e Gjirokastrës (GCDO). अभिगमन तिथि: 1 September 2010.
  13. Kadare, Ismail (2001). Princesha Argjiro (अल्बानियाई भाषा में). Onufri. pp. 1–64. ISBN 9789992745373.
  14. Τόμος 170 του Νεοελληνική Γραμματεία (24 November 2014). Ηπειρώτικαι αναμνήσεις. Pelekanos Books. ISBN 9789604007691.{{cite book}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  15. Sinani, Shaban; Kadare, Ismail; Courtois, Stéphane (2006). Le dossier Kadaré (फ़्रेंच भाषा में). Paris: O. Jacob. p. 37. ISBN 978-2-7381-1740-3.
  16. The New Encyclopædia Britannica: Micropaedia. Chicago: Encyclopædia Britannica. 1993. p. 289. ISBN 0-85229-571-5.