ओम मूर्ति अनिल
| ओम मूर्ति अनिल | |
|---|---|
| जन्म | धमौरा, महोत्तरी, नेपाल |
| शिक्षा |
MBBS - College of Medical Sciences, Bharatpur , Kathmandu University MD - Institute of Medicine DM Cardiology - All India Institute of Medical Sciences |
| शिक्षा की जगह | All India Institute of Medical Sciences (AIIMS) |
| पेशा | हृदय रोग विशेषज्ञ |
| प्रसिद्धि का कारण | स्वास्थ्य सचेतना |
| जीवनसाथी | मनिषा बैदार सिंह |
| माता-पिता |
तेज नारायण सिंह (पिता) राज कुमारी देवी सिंह (आमा) |
ओम मूर्ति अनिल (नेपालीः ओम मूर्ति अनिल) (जन्म 31 अक्टूबर 1978) एक नेपाली हृदय रोग विशेषज्ञ, सामाजिक कार्यकर्ता, लेखक और सोशल मीडिया प्रभावक हैं।[1] वह नेशनल कार्डियक सेन्टर के संस्थापक हैं और नेपाल और उससे आगे हृदय स्वास्थ्य जागरूकता में उनके योगदान के लिए पहचाने जाते हैं।[2][3] [4]
2014 में, उन्होंने देश के सबसे बड़े 11-दिवसीय हृदय शिविर का संचालन और वित्तपोषण किया, जिसमें 6,859 लोगों को निःशुल्क हृदय जांच और उपचार प्रदान किया गया। अब तक, वे विभिन्न निःशुल्क हृदय शिविरों के माध्यम से 20,000 से अधिक वंचित व्यक्तियों को स्वास्थ्य सेवाएं उपलब्ध करा चुके हैं। साथ ही, उन्होंने नेपाल का सबसे बड़ा हृदय जोखिम अध्ययन भी किया, जिसमें 5,500 से अधिक प्रतिभागियों के हृदय रोग जोखिम का आकलन किया गया।[5][6][2][7]
उन्होंने 2013 में मा पानी डॉक्टर और 2023 में जीवंता संबंध नामक दो पुस्तकें प्रकाशित की हैं। इसी वर्ष, उन्होंने डॉ. ओम फाउंडेशन की स्थापना की, जो एक गैर-लाभकारी संगठन है और निःशुल्क स्वास्थ्य शिविरों का आयोजन, वंचित छात्रों को छात्रवृत्ति प्रदान करना तथा सामुदायिक पहलों के माध्यम से सामाजिक परिवर्तन को प्रोत्साहित करने का कार्य करता है।[8][9] [10][11][12]
अनिल को स्वास्थ्य क्षेत्र में विशेष योगदान, विशेषकर स्वास्थ्य जागरूकता बढ़ाने और प्रौद्योगिकी के माध्यम से दूरस्थ चिकित्सा सेवाएं उपलब्ध कराने के लिए नेपाल विद्याभूषण पदक, सुप्रबल जनसेवा श्री-III, तथा प्रधानमंत्री राष्ट्रीय प्रतिभा पुरस्कार सहित कई सम्मान प्राप्त हुए हैं। [13][14]
फेसबुक पर उनके 15 लाख से अधिक अनुयायी और यूट्यूब पर 2,75,000 से अधिक सदस्य हैं, जहाँ वे स्वस्थ जीवनशैली अपनाने के लिए मार्गदर्शन और प्रेरणादायक सामग्री साझा करते हैं। उन्होंने दो विश्व रिकॉर्ड स्थापित किए हैं, जिनमें हृदय स्वास्थ्य जागरूकता से जुड़ा गिनीज वर्ल्ड रिकॉर्ड भी शामिल है।[15][16][17][18]
प्रारंभिक जीवन और शिक्षा
[संपादित करें]अनिल का जन्म 31 अक्टूबर 1978 को महोतरी जिले के धमौरा गाँव में तेज नारायण सिंह और राजकुमारी देवी सिंह के घर हुआ था। उन्होंने अपनी प्राथमिक शिक्षा वहीं प्राप्त की।[19] हाई स्कूल के बाद, उन्होंने भरतपुर के कॉलेज ऑफ मेडिकल साइंसेज में एमबीबीएस पूरा करने से पहले जनकपुर में अपनी आईएससी की डिग्री प्राप्त की, इसके बाद इंस्टीट्यूट ऑफ मेडिकल साइंसेज (आईओएम) महाराजगंज से आंतरिक चिकित्सा में एमडी और अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्थान (एआईआईएमएस) नई दिल्ली से हृदय रोग में डीएम किया।[1] इसके अतिरिक्त उन्होंने अमेरिकन कॉलेज ऑफ कार्डियोलॉजी (एफएसीसी) और द सोसाइटी फॉर कार्डियोवैस्कुलर एंजियोग्राफी एंड इंटरवेंशन (एफएससीएआई) से फेलोशिप प्राप्त की है। [20]
करियर
[संपादित करें]मनमोहन कार्डियोथोरेसिक वैस्कुलर एंड ट्रांसप्लांट सेंटर
[संपादित करें]अनिल 2011 में इंस्टीट्यूट ऑफ मेडिसिन (आई. ओ. एम.) में शामिल हुए। वहाँ उन्होंने डी. एम. कार्डियोलॉजी कार्यक्रम की स्थापना और संचालन में महत्वपूर्ण भूमिका निभाई। उन्होंने हृदय रोग के निवासियों का मार्गदर्शन किया और कार्यक्रम की अकादमिक नींव का समर्थन किया। 2011 और 2015 के बीच, उन्होंने काठमांडू के एक सरकारी अस्पताल मनमोहन कार्डियोथोरेसिक वैस्कुलर एंड ट्रांसप्लांट सेंटर (एम. सी. वी. टी. सी.) में कैथीटेराइजेशन प्रयोगशाला (कैथ लैब) की स्थापना और संचालन में भी महत्वपूर्ण भूमिका निभाई। [21]
राष्ट्रीय हृदय केंद्र
[संपादित करें]अनिल 2020 में काठमांडू में स्थापित राष्ट्रीय हृदय केंद्र के संस्थापक और अध्यक्ष हैं, जो रोकथाम पर प्राथमिक ध्यान देने के साथ जागरूकता गतिविधियों का संचालन करता है।[22][23]
डॉ. ओम फाउंडेशन
[संपादित करें]उन्होंने नेपाल में स्वास्थ्य, शिक्षा और सामाजिक परिवर्तन के लिए समर्पित एक गैर-लाभकारी संगठन डॉ. ओम फाउंडेशन की भी स्थापना की। 2024 में, इसने एक राष्ट्रव्यापी धूम्रपान विरोधी अभियान चलाया, "धूम्रपान करने वाले स्वार्थी नहीं हैं". 2025 में, फाउंडेशन ने सभी सात प्रांतों में 60 वंचित छात्रों को कुल NPR 2 मिलियन की छात्रवृत्ति प्रदान की।[24][25] [26]
सार्वजनिक स्वास्थ्य पहल
[संपादित करें]हृदय शिविर
[संपादित करें]2014 में, उन्होंने नेपाल के सबसे बड़े मुफ्त हृदय शिविर का आयोजन किया, जिसमें हृदय रोग का जल्द पता लगाने के लिए 6800 से अधिक लोगों को ईसीजी, इकोकार्डियोग्राम और रक्त परीक्षण की पेशकश की गई। यह उनके और उनके दोस्तों द्वारा वित्त पोषित था शिविर की लागत 5 मिलियन रुपये थी।[6][27]
हृदय रोगों पर सबसे बड़ा शोध
[संपादित करें]उन्होंने काठमांडू में 5,530 स्वस्थ युवा वयस्कों का सर्वेक्षण करते हुए हृदय संबंधी जोखिम कारकों पर नेपाल के सबसे बड़े अध्ययनों में से एक का संचालन किया। शोध, 2019 में जर्नल ऑफ नेपाल हेल्थ रिसर्च काउंसिल में प्रकाशित हुआ।[28][29]
स्वास्थ्य पेशेवरों को प्रशिक्षण
[संपादित करें]उन्होंने स्वास्थ्य कार्यकर्ताओं को ईसीजी व्याख्या और थक्के को खत्म करने वाली दवाओं के उपयोग में प्रशिक्षित करके नेपाल में दिल के दौरे की शुरुआती देखभाल में सुधार के लिए मिशन टू सेव हार्ट अभियान शुरू किया। गरीब रोगियों को मुफ्त जीवन रक्षक दवाएं प्रदान करने के लिए 25 लाख रुपये का कोष आयोजित किया गया था।[30]
स्वास्थ्य अभियान
[संपादित करें]2024 में, उन्होंने दूसरों को नुकसान पहुँचाने पर जोर देकर धूम्रपान छोड़ने को बढ़ावा देने के लिए 'धूम्रपान करने वाले स्वार्थी नहीं हैं "अभियान शुरू किया। दो सप्ताह का अभियान 14 फरवरी को वेलेंटाइन डे और वसंत पंचमी के साथ संपन्न हुआ, जिसमें 1,700 से अधिक लोगों ने इस आदत को छोड़ दिया। [31]
टेलीमेडिसिन सेवाएं
[संपादित करें]वह वित्तीय या भौगोलिक बाधाओं का सामना करने वाले व्यक्तियों के लिए टेलीमेडिसिन सेवाएं प्रदान करते हैं। फोन और ऑनलाइन परामर्श के माध्यम से, रोगी-विशेष रूप से दूरदराज के क्षेत्रों से अस्पताल जाने की आवश्यकता के बिना आवश्यक चिकित्सा देखभाल प्राप्त कर सकते हैं। [24]
लेखक
[संपादित करें]2013 में, उन्होंने मा पानी डॉक्टर लिखा, "मैं भी एक डॉक्टर हूं", जनता को गैर-संचारी रोगों, विशेष रूप से हृदय रोगों को रोकने और प्रबंधित करने में मदद करने के लिए एक स्वास्थ्य मार्गदर्शिका।[32] विश्व हृदय दिवस पर नेपाल के तत्कालीन राष्ट्रपति द्वारा शुरू की गई, 5,000 से अधिक मुफ्त प्रतियां जरूरतमंद लोगों को वितरित की गईं, जिससे स्वास्थ्य जागरूकता को बढ़ावा मिला। उनकी दूसरी पुस्तक, जीवंता सम्बंध सितंबर 2023 में जारी की गई थी।[33][34][35] [36]
स्वास्थ्य जागरूकता
[संपादित करें]सोशल मीडिया की मौजूदगी
[संपादित करें]अनिल के फेसबुक पर 15 लाख से अधिक फॉलोअर्स हैं और 275,000 से अधिक यूट्यूब सब्सक्राइबर हैं। एक दशक से अधिक समय से उन्होंने हृदय स्वास्थ्य और सामाजिक कारणों के बारे में जागरूकता बढ़ाने के लिए सोशल मीडिया का उपयोग किया है।[37][35][38][34] रोगियों और अनुयायियों के प्रश्नों के उत्तर में अपनी पोस्ट बनाते हुए, वह एक स्वस्थ जीवन शैली अपनाने के लिए मार्गदर्शन और प्रेरणा प्रदान करते हैं। [39]
विश्व रिकॉर्ड
[संपादित करें]- 29 सितंबर, 2023 को विश्व हृदय दिवस पर, उन्होंने सार्वजनिक स्वास्थ्य कार्य के एक दशक से अधिक समय को दर्शाते हुए, "उच्च रक्तचाप का निदान" पर 30 मिनट के फेसबुक लाइवस्ट्रीम के लिए 11,212 लाइव दर्शकों के साथ गिनीज वर्ल्ड रिकॉर्ड बनाया।[40]
- वर्ल्ड बुक ऑफ रिकॉर्ड्स रिकग्निशन (23 मार्च, 2023): मार्च 2023 में, उन्हें 2013 से 2014 तक इमेज एफएम पर 44 साप्ताहिक सत्रों के आधार पर हृदय रोग की रोकथाम पर "सबसे लंबे समय तक चलने वाले रेडियो साक्षात्कार" के लिए वर्ल्ड बुक ऑफ रिकॉर्ड द्वारा मान्यता दी गई थी। [41]
निजी जीवन
[संपादित करें]अनिल का विवाह मनीषा बैदार से हुआ है जो पेशे से एक नर्स हैं। उनके दो बच्चे हैं। [42]
सम्मान
[संपादित करें]- नेपाल सरकार द्वारा नेपाल विद्याभूषण पदक [6]
- नेपाल सरकार द्वारा सुप्रबल जनसेवा श्री।[6]
- प्रधानमंत्री राष्ट्रीय प्रतिभा पुरस्कार (2025) प्रधानमंत्री और मंत्रिपरिषद के कार्यालय द्वारा[43]
- वर्ष का सर्वश्रेष्ठ शोध पत्र (2018) नेपाल स्वास्थ्य अनुसंधान परिषद द्वारा [40]
- त्रिभुवन विश्वविद्यालय द्वारा एमडी मेडिसिन में स्वर्ण पदक।[40]
- नेपाल हार्ट फाउंडेशन द्वारा हृदय रोग की रोकथाम के लिए पुरस्कार।[44]
संदर्भ
[संपादित करें]- 1 2 Republica. "Ma Pani Doctor: A Comprehensive Guide to Preventing Heart Disease". My City (अंग्रेज़ी भाषा में). अभिगमन तिथि: 2024-03-07. उद्धरण त्रुटि: अमान्य
<ref>टैग; ":2" नाम कई बार भिन्न सामग्री के साथ परिभाषित है - 1 2 "Dr. Om Murti Anil's Untold Fight against Heart Disease". Khabarhub (अंग्रेज़ी भाषा में). अभिगमन तिथि: 2025-07-28. उद्धरण त्रुटि: अमान्य
<ref>टैग; ":9" नाम कई बार भिन्न सामग्री के साथ परिभाषित है - ↑ Service, Himalayan News (2024-09-29). "National Cardiac Centre Provides CPR Training to Armed Police". The Himalayan Times (अंग्रेज़ी भाषा में). अभिगमन तिथि: 2025-07-30.
- ↑ "मोदी के भव्य स्वागत को तैयार नेपाल". Amar Ujala. अभिगमन तिथि: 2025-08-23.
- ↑ "My Mission is to Save Hearts, Not Just Treat Them: Dr Om Murti Anil". myrepublica.nagariknetwork.com (अंग्रेज़ी भाषा में). 2024-08-08. अभिगमन तिथि: 2025-07-28.
- 1 2 3 4 "A Doctor With Heart Warming Compassion". GorakhaPatra. अभिगमन तिथि: 2023-03-25. उद्धरण त्रुटि: अमान्य
<ref>टैग; ":1" नाम कई बार भिन्न सामग्री के साथ परिभाषित है - ↑ Anil, Om Murti; Yadav, Randhir Sagar; Shrestha, Nitesh; Koirala, Sachit; Shrestha, Shumneva; Nikhil, Om Murti; Baidar, Manisha; Chaudhary, Nabin; Jaishwal, Chandni (2019-01-28). "Prevalence of Cardiovascular Risk Factors in Apparently Healthy Urban Adult Population of Kathmandu". Journal of Nepal Health Research Council. 16 (41): 438–445. आईएसएसएन 1999-6217. पीएमआईडी 30739937.
- ↑ "For a healthier heart". kathmandupost.com (English भाषा में). अभिगमन तिथि: 2025-04-19.
{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - ↑ ""Jiwanta Sambandha: Bridging Generations, Fostering Love"". GorakhaPatra. अभिगमन तिथि: 2025-04-19.
- ↑ "Initiatives of Dr. Om Foundation to Address Healthcare Gaps in Nepal". Nepal Live Today (अंग्रेज़ी भाषा में). अभिगमन तिथि: 2025-07-30.
- ↑ Service, Himalayan News (2024-12-14). "Om Foundation distributes 350 blankets to underprivileged families in Mahottari". The Himalayan Times (अंग्रेज़ी भाषा में). अभिगमन तिथि: 2025-04-19.
- ↑ "Dr Om Foundation announces first round of scholarship recipients". Public Service Broadcasting, Radio Nepal (अमेरिकी अंग्रेज़ी भाषा में). अभिगमन तिथि: 2025-04-19.
- ↑ "Press Trust Of India". www.ptinews.com. अभिगमन तिथि: 2025-02-23.
- ↑ "Prime Minister National Talent Award announced". kathmandupost.com (English भाषा में). अभिगमन तिथि: 2025-02-23.
{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - ↑ "A doctor using social media to spread health awareness". kathmandupost.com (English भाषा में). अभिगमन तिथि: 2025-04-19.
{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - ↑ "Dr. Om Murti Anil : Guinness World Record".
- ↑ www.ETHealthworld.com. "Nepalese cardiologist sets Guinness World Record on health awareness - ET HealthWorld". ETHealthworld.com (अंग्रेज़ी भाषा में). अभिगमन तिथि: 2025-04-19.
- ↑ "Nepali cardiologist sets Guinness World Record". kathmandupost.com (English भाषा में). अभिगमन तिथि: 2025-04-19.
{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - ↑ काठमाडौं, नागरिक. "बुबाकै प्रेरणाका कारण सामाजिक कार्यमा अग्रसर छु: डा. ओम मूर्ति अनिल". nagariknews.nagariknetwork.com (नेपाली भाषा में). अभिगमन तिथि: 2025-04-19.
- ↑ "Senior cardiologist Dr. Om Murti Anil bags two world records". myrepublica.nagariknetwork.com (अंग्रेज़ी भाषा में). 2024-08-08. अभिगमन तिथि: 2025-06-07.
- ↑ "Senior cardiologist Dr. Om Murti Anil bags two world records". myrepublica.nagariknetwork.com (अंग्रेज़ी भाषा में). 2024-08-08. अभिगमन तिथि: 2025-06-07.
- ↑ "हृदयघात भएर हाम्रो अगाडि कोही ढल्यो भने तत्काल के गर्ने ?". HealthPati (अंग्रेज़ी भाषा में). अभिगमन तिथि: 2023-03-25.
- ↑ "Dr. Om Murti Anil: More than a cardiologist" (अमेरिकी अंग्रेज़ी भाषा में). अभिगमन तिथि: 2025-06-07.
- 1 2 "Dr Om Foundation launches free cardiac camp". Radio Nepal (अमेरिकी अंग्रेज़ी भाषा में). अभिगमन तिथि: 2024-03-07. उद्धरण त्रुटि: अमान्य
<ref>टैग; ":3" नाम कई बार भिन्न सामग्री के साथ परिभाषित है - ↑ ""Smokers Are not Selfish": School children actively engage in anti-smoking campaign". myrepublica.nagariknetwork.com (अंग्रेज़ी भाषा में). 2024-08-08. अभिगमन तिथि: 2025-06-07.
- ↑ "डा. ओम फाउन्डेसनले विद्यार्थीलाई छात्रवृत्ति दिने". ekantipur.com (नेपाली भाषा में). अभिगमन तिथि: 2025-06-07.
- ↑ "A Decade Of Heart Health Camp". GorakhaPatra. अभिगमन तिथि: 2025-06-07.
- ↑ "Cardiovascular disease survey to be held in Nepal". kathmandupost.com (English भाषा में). अभिगमन तिथि: 2025-06-07.
{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - ↑ Anil, Om Murti; Yadav, Randhir Sagar; Shrestha, Nitesh; Koirala, Sachit; Shrestha, Shumneva; Nikhil, Om Murti; Baidar, Manisha; Chaudhary, Nabin; Jaishwal, Chandni (2019-01-28). "Prevalence of Cardiovascular Risk Factors in Apparently Healthy Urban Adult Population of Kathmandu". Journal of Nepal Health Research Council. 16 (41): 438–445. आईएसएसएन 1999-6217. पीएमआईडी 30739937.
- ↑ "Mission to Save Heart". Online Khabar (अमेरिकी अंग्रेज़ी भाषा में). अभिगमन तिथि: 2025-06-07.
- ↑ "Family First: Dr. Anil's Love-Infused Anti-Smoking Initiative". GorakhaPatra. अभिगमन तिथि: 2025-06-07.
- ↑ "Ma Pani Doctor: A decade-old book still empowering Nepal's frontline health workers - OnlineKhabar English News" (ब्रिटिश अंग्रेज़ी भाषा में). 2025-07-28. अभिगमन तिथि: 2025-07-30.
- ↑ Today, N. L. (2023-03-23). "Ma Pani Doctor: The book that empowers Nepalis to take control of their health". Nepal Live Today (अंग्रेज़ी भाषा में). अभिगमन तिथि: 2023-03-25.
- 1 2 "विश्व मुटु दिवस: भर्चुअल दुनियाँका मुटु डाक्टर". ekantipur.com (नेपाली भाषा में). अभिगमन तिथि: 2023-03-06. उद्धरण त्रुटि: अमान्य
<ref>टैग; ":7" नाम कई बार भिन्न सामग्री के साथ परिभाषित है - 1 2 सुनार, पवित्रा. "'फेसबुक लाइभ' डाक्टर". nagariknews.nagariknetwork.com (नेपाली भाषा में). अभिगमन तिथि: 2023-03-08. उद्धरण त्रुटि: अमान्य
<ref>टैग; ":8" नाम कई बार भिन्न सामग्री के साथ परिभाषित है - ↑ "Nurturing relationships in a changing world". kathmandupost.com (English भाषा में). अभिगमन तिथि: 2025-04-19.
{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - ↑ काठमाडौँ, नागरिक. "डा ओम मूर्तिद्वारा सामाजिक सञ्जालको आम्दानी सामाजिक कार्यमै खर्च". nagariknews.nagariknetwork.com (नेपाली भाषा में). अभिगमन तिथि: 2025-06-10.
- ↑ "सामाजिक सञ्जालमा किन सक्रिय छन् डा. ओममूर्ति अनिल ?". Online Khabar (अमेरिकी अंग्रेज़ी भाषा में). अभिगमन तिथि: 2025-06-10.
- ↑ "Dr Om Murti Anil: A cardiologist with a big heart". The Annapurna Express (Nepali भाषा में). अभिगमन तिथि: 2024-01-18.
{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - 1 2 3 Sunar, Pabitra. "Senior Cardiologist Dr Om Murthy Anil bags two Guinness World Records". My Republica (अंग्रेज़ी भाषा में). अभिगमन तिथि: 2023-12-14. उद्धरण त्रुटि: अमान्य
<ref>टैग; ":5" नाम कई बार भिन्न सामग्री के साथ परिभाषित है - ↑ "मुटुरोग विशेषज्ञ डाक्टर अनिलको विश्व रेकर्ड". ekantipur.com (नेपाली भाषा में). अभिगमन तिथि: 2023-11-11.
- ↑ "डा. ओम मूर्ति अनिलको लभ स्टोरी". Kalakarmi.com (अमेरिकी अंग्रेज़ी भाषा में). 2023-02-14. अभिगमन तिथि: 2024-03-07.
- ↑ प्रेस, नेपाल हेल्थ (2025-02-19). "किन पाए डाक्टर ओम मूर्ति अनिलले प्रधानमन्त्री प्रतिभा पुरस्कार ?". Nepal Health Press | नेपाल हेल्थ प्रेस (अमेरिकी अंग्रेज़ी भाषा में). अभिगमन तिथि: 2025-02-23.
- ↑ "Dr Om Murti Anil awarded". GorakhaPatra. अभिगमन तिथि: 2025-07-28.